Af hverju er nikótín vont fyrir okkur?
Nikótín er öflugt taugaeitur sem tóbaksplantan framleiðir til að verja sig gegn skordýrum og hefur víðtæk neikvæð áhrif á líkamann. Það er einna þekktast fyrir að vera gríðarlega ávanabindandi.
Áhrif á heilastarfsemi: Nikótín berst hratt til heilans og raskar eðlilegri losun boðefna, sem getur meðal annars valdið kvíða, streitu og einbeitingarerfiðleikum.
Þetta getur haft mikil og alvarleg áhrif á ungmenni sem ánetjast niktótíni.
Nikótín hindrar þroska framheilans, sérstaklega ef nikótínnotkun byrjar snemma og letur taugaboðskipti milli framheila og dýpri svæða heilans, sem er mikilvægt fyrir lærdóm, vellíðan og að hafa stjórn á hvötum og neikvæðum tilfinningum.
Nikótín lækkar streituþröskuldinn og gerir kvíðastöðina í heilanum ofurnæma. Þarf minna áreiti til að komast í tilfinningalegt ójafnvægi.
Nikótín minnkar djúpsvefn sem hefur áhrif á vaxtarhormón og draumsvefn sem er nauðsynlegur fyrir lærdóm og tilfinningaúrvinnslu.
Hjarta- og æðakerfi: Það hækkar blóðþrýsting og hjartslátt, eykur álag á hjartað og þrengir æðar, sem eykur hættu á hjarta- og æðasjúkdómum.
Svefntruflanir: Ef nikótíns er neytt getur það dregið úr gæði svefns og aukið líkur á svefnleysi.
Eituráhrif: Í stórum skömmtum getur nikótín verið mjög eitrað og valdið einkennum eins og ógleði, uppköstum og svima.
Nikótínpúðar
Gríðarlegt magn af nikótíni er í nikótínpúðum og því mun meiri fíkn og fyrr háður. Einn nikótínpúði er allt að 10 sígarettum (í mesta styrkleika). Hæsti löglegi styrkleiki í nikótínpúðum er 5-10-falt hærri en nikótíntyggjó á almennum markaði.
Nikótínpúðar geta valdið alvarlegum skaða í munnholi t.d.:
– Slæmar sýkingar (tobacco pouch keratosis)
– Hörfun tannholds og tannholdsbólgur
– Litun tanna
– Ofnæmisviðbrögð
Aukið líkur á krabbameini í munni.
Nikótíneitranir ungabarna og óvita hafa aukist því börnin eiga það til að stinga nikótínpúðum upp í sig.
Viltu vita meira?
Hvítu púðarnir- bragð og lykt sem lokkar. Stutt sænsk teiknimynd
Munntóbak – þú veist bestur – stutt fræðslumyndband
„Á endanum er það nikótínið sem hertekur heilann“. Viðtal við Láru Guðrúnu Sigurðardóttir, lækni og doktor í lýðheilsuvísindum.
Rafrettur
Einnota rafrettur eru tæki sem eru tilbúin til notkunar og er hent eftir að vökvinn eða rafhlaðan tæmist.
Einnig eru til endurhlaðanleg tæki þar sem skipt er um litla vökvatanka eða hylki.
Þá geta mörg bragðefni verið örugg til neyslu í matvælum en ertandi og skaðleg þegar þeim er andað niður í lungun.
Nikótín herðir á hjartslætti og þrengi æðar sem eykur álag á hjartað.
Hvað er rafsígaretta? – Stutt teiknuð fræðslumynd
Ágeng markaðssetning
Markaðssetning nikótín- og tóbaksframleiðanda er einstaklega ágeng gagnvart börnum og ungmennum sérstaklega á samfélagsmiðlum.
Nú er það markaðssett í litríkum umbúðum, með bragðefnum og í formi sem höfðar sérstaklega til yngri aldurshópa.
Nikótínbransinn er grjótharður og vinnur markvisst í að ná til barna og ungmenna, sérstaklega á samfélagsmiðlum, utan seilingar og í friði frá foreldrasamfélaginu.
Áhrifavaldar, kvikmyndir og tónlist er notuð og allt gert til að „normalísera“ notkun.
Börn og ungmenni eiga bæði laga- og siðferðilegan rétt til að vera laus við áróður og áreiti af þessum toga.
Hvað geta stjórnvöld gert?
Á sama tíma og þessi þróun á sér stað á Íslandi eru önnur lönd farin að hugsa miklu lengra. Þar er ekki lengur aðeins spurt hvernig megi draga úr reykingum og annarri notkun tóbaks og nikótíns, heldur einnig hvenær og hvernig eigi að binda endi á tóbaks- og nikótínsölu með öllu.
Nýlegasta dæmið eru Bretar sem hafa þegar sett lög sem banna sölu tóbaks og rafretta til allra sem fæðast árið 2009 og síðar. Í Danmörku ræða forvarnasamtök og fagfólk opinberlega svokallað „tobacco end game“með það að markmiði að hætta sölu á öllum tóbaks- og nikótínvörum árið 2035. Það sama er upp á teningnum á Írlandi, en þar hafa heilbrigðissamtök kallað eftir tímasettri áætlun um tóbakslaust samfélag. Fleiri ríki eru að feta svipaða leið, Hollendingar hafa sett ströng lög sem fella nikótínvörur undir tóbaksvarnarlög, banna bragðefni í rafrettum og alla nikótínpúða og hafa hert eftirlit verulega með það að markmiði að verða komin með reyk- og nikótínlausa kynslóð árið 2040. Frakkar eru einnig að herða lög og hafa nú þegar nikótínpúða, einnota rafrettur og fjölgað stöðum utandyra þar sem reykingar eru með öllu bannaðar.Accordion Content